10 SORUDA ÖTV (MUAFİYETİ) İNDİRİMLİ ARAÇ ALIM REHBERİ

 

SORU 1: 2025 Yılı İtibarıyla ÖTV İstisnasından Yararlanma Şartları ve Sağlık Kurulu Raporlarının Hukuki Niteliği Nedir?

ÖTV istisnasından yararlanarak araç alımı, idari prosedürlerin en yoğun olduğu ve hatanın en çok yapıldığı aşamadır. İstisna hakkı, kişinin engellilik durumunun niteliğine (ortopedik veya genel) ve derecesine göre iki ana rejim altında düzenlenmiştir. Bu ayrım, vergi hukuku açısından "sebebe bağlı istisna" ile "duruma bağlı istisna" arasındaki farkı ortaya koyar.

 

1.1. %90 ve Üzeri Engel Oranına Sahip Bireyler (Tam İstisna Rejimi)

Mevzuatın en geniş kapsamlı hakkı tanıdığı grup, engel oranı %90 ve üzerinde olan bireylerdir. Bu gruptaki istisna mantığı, bireyin ağır engellilik durumu nedeniyle toplu taşıma araçlarını kullanmasının imkansız veya çok zor olması, dolayısıyla özel bir araca zorunlu ihtiyaç duyması varsayımına dayanır.

 

1.1.1. Raporun Hukuki Geçerliliği ve ÇÖZGER Ayrımı

Yetişkinler için düzenlenen "Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu"nda engel oranının net bir şekilde %90 ve üzeri olması şarttır. %89,9 oranı dahi, vergi hukukunun lafzi yorum ilkesi gereği istisnadan yararlanmak için yetersizdir. Çocuklar (18 yaş altı) için düzenlenen ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) belgelerinde ise oran yerine özel ibareler kullanılır. 2025 yılı uygulamalarında şu ibareler %90 ve üzeri engele denk kabul edilmekte ve ÖTV istisnası sağlamaktadır:

"Özel Gereksinimi Vardır" (ÖGV)

"Çok İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Vardır"

"Belirgin Özel Gereksinimi Vardır"

Raporun "Sürekli" veya "Süreli" olması da vergi dairesi işlemleri açısından kritiktir. Süreli raporlarda, raporun bitiş tarihine 6 aydan az bir süre kalmışsa, vergi daireleri genellikle işlem yapmaktan imtina etmekte ve raporun yenilenmesini talep etmektedir. Bu durum, idari bir teamül olup, yasal bir zorunluluktan ziyade risk yönetimi stratejisidir.

 

1.1.2. Sürücü Belgesi ve Yaş Şartı

Bu kategorideki ( %90+) bireylerin aracı bizzat kullanması zorunlu olmadığından, engelli bireyin sürücü belgesine sahip olması, hatta 18 yaşını doldurmuş olması şart değildir. Araç, zihinsel engelli bir birey veya küçük bir çocuk adına da tescil edilebilir. Ancak bu durumda, Türk Medeni Kanunu'nun vesayet ve velayet hükümleri devreye girer.

 

1.2. %90 Altında Engel Oranına Sahip "Ortopedik" Engelliler (Şarta Bağlı İstisna)

Engel oranı %90'ın altında olan bireyler için sistem tamamen farklı işler. Burada "engel oranı" ikinci plandadır; asıl belirleyici olan "engelin mahiyeti"dir. Yasa koyucu, sadece hareket kabiliyetini kısıtlayan ve araç kullanımını özel bir tertibatla mümkün kılan engellilik durumlarını desteklemeyi amaçlamıştır.

 

1.2.1. "Ortopedik Engel" Tanımı ve Yargısal Yorum

GİB ve vergi yargısı, "ortopedik engel" kavramını dar yorumlamaktadır. Sadece alt ve üst ekstremitelerde (ayaklar, bacaklar, kollar, eller) bulunan ve manuel vitesli, standart bir aracı kullanmaya mani olan kısıtlılıklar bu kapsama girer.

İşitme ve Görme Engeli: %80 oranında işitme veya görme engeli olsa dahi, bu bireylerin araç kullanmak için "mekanik" bir tertibata ihtiyacı olmadığı kabul edildiğinden, ÖTV istisnasından yararlanamazlar.

Kronik Hastalıklar: Diyabet, kalp yetmezliği, onkolojik rahatsızlıklar, böbrek yetmezliği gibi hastalıklar nedeniyle %80 raporu olan bir birey, ortopedik bir kısıtlılığı yoksa araç alamaz. Bu durum, Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu iddiasıyla sıkça dava konusu edilse de, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi, "istisnanın amacının mobiliteyi sağlamak olduğu, kronik hastaların standart aracı kullanabildiği" gerekçesiyle bu davaları reddetmektedir.

 

1.2.2. Tertibat Zorunluluğu ve "Otomatik Vites" Karinesi

4760 sayılı Kanun'un 7/2-c maddesi, aracın "bizzat engelli tarafından kullanılmak üzere özel tertibatlı" olmasını şart koşar.

Sol Alt Ekstremite (Sol Ayak/Bacak): Sol ayağında veya bacağında engeli olanlar için "Otomatik Vites", teknik olarak bir "özel tertibat" kabul edilir. Bu kişiler, araçta hiçbir fiziksel tadilat yapmadan, sadece otomatik vitesli bir aracı ÖTV'siz alabilirler. Bu, mevzuatın sağladığı en büyük kolaylıklardan biridir.

Sağ Alt Ekstremite: Sağ ayağında engel olanlar için gaz ve fren pedalının sola alınması veya direksiyondan kumandalı hale getirilmesi zorunludur.

Üst Ekstremite: Kol veya ellerde kısıtlılık varsa, vites kolunun uzatılması, sinyal kollarının yerinin değiştirilmesi veya direksiyon topuzu gibi "hareket ettirici aksamda" tadilat yapılması şarttır. Sadece "direksiyon topuzu" takılması, vites kolunda bir işlem yoksa, bazı vergi dairelerince yeterli görülmemektedir.

 

1.3. Kritik Mevzuat Değişiklikleri ve Rapor Denetimleri

2025 yılı itibarıyla Hazine ve Maliye Bakanlığı, rapor denetimlerini sıkılaştırmıştır. Özellikle geçmiş yıllarda alınan ve içeriğinde çelişkiler bulunan raporlar (örneğin; hem "Sürücü olamaz" deyip hem ÖTV indirimi isteyen raporlar) sistem tarafından otomatik olarak riskli olarak işaretlenmektedir. 2025 yılında raporlarda "Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı araç kullanması gerekir" ibaresinin bulunması, vergi dairesinin onay vermesi için "olmazsa olmaz" bir şart haline gelmiştir.

 

SORU 2: 2025 Yılı Parasal Limiti Nasıl Belirlendi? Limitin Aşılması ve "Bayi Tarafından Talep Edilen Ek Ücretler" Sorununda Hukuki Durum Nedir?

ÖTV istisnalı araç alımında en çok tartışılan, en çok mağduriyet yaratan ve hukuki uyuşmazlıklara en açık konu "Parasal Limit" uygulamasıdır. 2018 yılında motor hacmi sınırlamasının (1.600 cc sınırı) kaldırılmasıyla hayatımıza giren parasal limit, yüksek enflasyon ortamında araç fiyatlarının artmasıyla birlikte engellilerin araç seçeneklerini ciddi oranda daraltmıştır.

 

2.1. 2025 Yılı Limitinin Belirlenmesi ve Matematiksel Analizi

Özel Tüketim Vergisi Kanunu uyarınca, engelli araç alım limiti her yıl, bir önceki yılın Yeniden Değerleme Oranı (YDO) nispetinde artırılmaktadır. 2024 yılı sonunda açıklanan YDO oranı (%43,93) baz alınarak, 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren geçerli limit belirlenmiştir.

 

2.2. Limitin Kapsamı: "Her Şey Dahil" İlkesi

Araç alacakların dikkat etmesi gereken en kritik nokta, parasal limitin neyi ifade ettiğidir. Bu tutar, aracın vergisiz fabrika çıkış fiyatı değildir. Limit;

1. Aracın gümrük giriş veya fabrika çıkış bedeli,

2. Bayi kârı,

3. Hesaplanması gereken Özel Tüketim Vergisi (ÖTV),

4. Katma Değer Vergisi (KDV),

5. Motorlu Taşıtlar Vergisi (varsa),

6. TRT Bandrolü,

7. Tescil ve plaka masrafları, dahil olmak üzere, tüketicinin cebinden çıkacak nihai anahtar teslim satış fiyatıdır.

Örnek Hesaplama: Bir aracın liste fiyatı 2.300.000 TL ise, bu araç limitin (2.290.200 TL) sadece 9.800 TL üzerinde olsa dahi ÖTV istisnası kapsamında alınamaz. Hukukta "kesin süreler" gibi burada da "kesin limitler" geçerlidir ve idarenin takdir yetkisi yoktur.

 

2.3. Bayilerin "Elden Para" Talebi ve Hukuki Nitelendirmesi

Piyasada sıkça rastlanan ve 2025 yılında da devam etmesi muhtemel olan en büyük hukuki sorun, bayilerin liste fiyatı limitin üzerinde olan araçları (örneğin 2.500.000 TL), faturada limitin altında (2.290.000 TL) gösterip, aradaki farkı (210.000 TL) müşteriden "aksesuar bedeli", "hizmet bedeli" veya "seramik kaplama" adı altında, genellikle kayıt dışı (elden) veya farklı bir şirkete havale yoluyla talep etmesidir.

 

Bu işlemin hukuki ve cezai boyutu:

Vergi Usul Kanunu Açısından: Bu işlem "Muhteviyatı İtibarıyla Yanıltıcı Belge Düzenlemek" (Naylon Fatura benzeri) suçunu oluşturur. Aracın gerçek satış bedeli gizlenmiş ve vergi matrahı düşük gösterilmiştir. Tespiti halinde, hem bayi hem de alıcı (engelli birey) müteselsilen sorumlu olur. İstisna iptal edilir, ödenmeyen tüm vergi ve cezalar istenir.

Türk Ceza Kanunu Açısından: Bayi yetkililerinin bu işlemi, TCK kapsamında "Vergi Kaçakçılığı" suçuna vücut verebilir.

Tüketici Hukuku Açısından: En güvenli yol, faturadaki tutar ile ödenen tutarın kuruşu kuruşuna aynı olmasıdır. Aksi takdirde, GİB'in yapacağı bir çapraz denetimde aracın istisnasının iptal edilmesi ve aracın piyasa fiyatının yarısı kadar ceza ödenmesi işten bile değildir.

 

2.4. Limit Kapsamına Giren Araç Türleri

Binek Otomobiller (87.03): Sedan, Hatchback, Station Wagon ve SUV modeller bu kategoridedir. Limit bu araçlar için geçerlidir. Motor hacmi sınırlaması yoktur; 1.6, 2.0 veya 3.0 motorlu bir araç, eğer fiyatı tutuyorsa alınabilir. Elektrikli otomobiller de bu kapsama dahildir.

Ticari Araçlar (87.04): Eşya taşımaya mahsus panelvan, pick-up gibi araçlarda sınır uygulanmaz. Ancak bu araçların ÖTV oranı zaten düşük (%4, %15) olduğu için sağlanan avantaj, binek otomobillerdeki (%80) kadar büyük değildir.

 

SORU 3: ÖTV İstisnalı Aracı Kimler Kullanabilir? 2025 Yönetmeliğindeki "Yetkili Sürücü" Matrisi ve 3. Derece Akraba Yasağı

Engelli araçlarının kullanımı konusu, 2024 ve 2025 yıllarında en köklü değişikliğe uğrayan alandır. Yasa koyucu, araçların engelli birey yerine sağlam akrabalar tarafından "makam aracı" veya "şahsi araç" gibi kullanılmasının önüne geçmek için "kişiye sıkı sıkıya bağlı kullanım" modeline geçmiştir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 53. maddesinde yapılan değişiklikler, bu konuyu netleştirmiştir.

 

3.1. "Birinci Derece Akraba" ve "İkametgah" Şartının Hukuki Analizi

Yeni düzenlemedeki en can alıcı nokta, 1. derece yakınlar için getirilen "Aynı il sınırları içinde ikamet etme" şartıdır.

Türk Medeni Kanunu'na Göre Hısımlık Dereceleri:

1. Derece Kan Hısımları: Anne, Baba, Çocuklar.

1. Derece Sıhri Hısımlar: Eşin annesi (Kayınvalide), Eşin babası (Kayınpeder).

Kardeşler: Kardeşler 2. derece kan hısımıdır ancak yönetmelik kardeşlere özel bir istisna tanıyarak onları yetkili kılmıştır.

Yasaklanan 3. Derece: Amca, dayı, hala, teyze ve yeğenler 3. derece hısımdır. 2025 öncesinde bu kişiler aracı kullanabilirken, artık kesinlikle yasaktır. Bu durum, geniş aile yapısına sahip toplumumuzda ciddi uyum sorunları yaratmaktadır.

 

3.2. Ortopedik Engellilerde "Münhasıriyet" İlkesi

Ortopedik engelli araçları (örneğin elden gaz-fren tertibatlı), teknik yapısı değiştirilmiş araçlardır. Bu araçların ruhsatına "Araç sahibi tarafından kullanılması zorunludur" şerhi düşülür.

Acil Durumlar İstisnası Yok mu? Mevzuat metninde "acil durum", "hastane yolu" gibi açık bir istisna yoktur. Ancak bir ceza davasında "zorunluluk hali" (TCK Md. 25) savunması yapılabilir. Yine de idari para cezası ve vergi tarhiyatı aşamasında idare bu savunmaları genellikle reddetmektedir.

 

3.3. Noter Onaylı Sürücü (Şoför) İstihdamı

Engelli bireyin veya 1. derece yakınının araç kullanamadığı durumlarda, dışarıdan bir kişinin aracı kullanabilmesi için "Noter Onaylı İş Akdi" şarttır.

Hukuki Nitelik: Bu, Borçlar Kanunu anlamında bir "Hizmet Sözleşmesi"dir. Sürücünün SGK girişinin yapılması ve fiilen şoför olarak çalışması gerekir. Sadece denetimden kaçmak için kağıt üzerinde yapılan sözleşmeler, SGK denetimlerinde "muvazaalı işlem" olarak tespit edilirse, hem vergi cezası hem de SGK cezaları uygulanır.

 

SORU 4: "Yetkisiz Kullanım" Tespiti Nasıl Yapılır? Kolluk Kuvvetlerinin ve Vergi Dairesinin Denetim Prosedürü Nasıldır?

Usulsüz kullanımın tespiti, teknolojinin imkanlarıyla entegre edilmiş bir denetim ağı üzerinden yürütülmektedir.

 

4.1. Trafik Denetimlerinde Tespit Süreci

Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı'nın kullandığı tabletlerde (PolNet sistemi), plaka sorgusu yapıldığında aracın "Engelli Aracı" olduğu ve Tescil Belgesi'ndeki (Ruhsat) Şerhler ekrana düşer.

1. Sorgu: Memur, ruhsattaki şerhi okur: "Bu aracı engelli kişi, eşi, aynı ilde ikamet eden 1.

derece yakını kullanabilir."

2. Kimlik Kontrolü: Sürücünün kimliği istenir.

3. MERNİS Çapraz Sorgusu: Memur, tablet üzerinden sürücünün engelli kişiyle akrabalık derecesini ve ikametgah adresini anında sorgular. Eğer sürücü "Torunum" diyorsa ama sistemde ikametgahı farklı bir ilde görünüyorsa veya akrabalık derecesi tutmuyorsa işlem başlatılır.

4. Tutanak: Memur, "Özel Tertibatlı/Engelli Araçlarını Usulsüz Kullanma Tespit Tutanağı" düzenler. Bu tutanakta aracın o anki kilometresi, sürücünün beyanı ve engellinin araçta olup olmadığı kayıt altına alınır.

 

4.2. İhbar ve Elektronik Denetim

Vergi dairesine yapılan "komşu ihbarları" da önemli bir tespit kaynağıdır. Ayrıca, HGS/OGS geçiş kayıtları incelenerek, aracın sürekli olarak engellinin ikamet ettiği ilden farklı bir ilde kullanıldığı tespit edilirse, vergi dairesi araç sahibini "izaha davet" edebilir.

 

4.3. Bildirim Zinciri

Düzenlenen tutanak, 7 iş günü içinde aracın kayıtlı olduğu (plakanın ait olduğu ildeki) Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne veya Malmüdürlüğü'ne gönderilir. Asıl hukuki süreç ve cezai yaptırım mekanizması, vergi dairesinin bu tutanağı işleme koymasıyla başlar.

 

SORU 5: Yetkisiz Kişiler Tarafından Kullanım Halinde Doğabilecek Hukuki ve Cezai Sorunlar Nelerdir?

Yetkisiz kullanım, basit bir trafik ihlali değil, devlete karşı işlenmiş bir "vergi kabahati" ve "haksız kazanç" fiilidir.

 

5.1. ÖTV'nin İstenmesi (İkmalen Tarhiyat)

Vergi Usul Kanunu ve 4760 Sayılı ÖTV Kanunu'nun 15/2-a maddesi uyarınca; istisna şartlarının ihlal edildiği tespit edildiğinde, aracın ilk iktisap (alım) tarihinde ödenmeyen ÖTV, o tarihteki matrah üzerinden hesaplanarak tahsil edilir.

Zaman Aşımı: Vergi dairesi, usulsüzlüğü 5 yıl geriye dönük olarak cezalandırabilir.

 

5.2. Vergi Ziyaı Cezası (VUK Md. 344)

Devletin vergisini zamanında alamaması nedeniyle uğradığı kayıp "Vergi Ziyaı" olarak adlandırılır. Usulsüz kullanımda, asıl verginin (ÖTV'nin) yanı sıra, bu verginin 1 katı (%100'ü) tutarında Vergi Ziyaı Cezası kesilir.

 

Matematiksel Örnek:

2024 yılında vergisiz bedeli 1.000.000 TL olan bir araç alındığını varsayalım.

Ödenmeyen ÖTV (%80): 800.000 TL.

Talep Edilecek Vergi Aslı: 800.000 TL.

Vergi Ziyaı Cezası (x1): 800.000 TL.

Toplam Ana Borç: 1.600.000 TL.

 

5.3. Gecikme Faizi (VUK Md. 112)

Verginin normalde ödenmesi gereken tarihten (aracın alındığı tarih), cezai işlemin yapıldığı tarihe kadar geçen her ay için yasal gecikme faizi uygulanır. Türkiye'deki yüksek enflasyon nedeniyle gecikme faizi oranları çok yüksektir (2025 yılı itibarıyla aylık %4,5-%5 bandında seyredebilir). 2-3 yıllık bir gecikmede faiz yükü, ana paranın %50'sini geçebilir.

 

5.4. KDV Farkı ve Cezası

ÖTV matraha dahil bir vergi olduğundan, ÖTV'nin artması KDV matrahını da artırır. Dolayısıyla, ödenmeyen ÖTV üzerinden ayrıca %20 (veya güncel oran) KDV farkı ve buna bağlı vergi ziyaı cezası da istenir. Bu, genellikle gözden kaçan ama yekünü ciddi artıran bir kalemdir.

 

5.5. Trafikten Men ve Aracın Bağlanması

Özellikle özel tertibatlı araçların (ortopedik) yetkisiz kişilerce kullanılması, Karayolları Trafik Kanunu'na göre "Aracın teknik şartlara aykırı kullanılması" sayılır. Polis, aracı trafikten men ederek otoparka çeker. Aracı otoparktan çıkarmak için engelli sahibinin bizzat gelmesi veya vekalet verdiği (yetkili) birinin gelmesi gerekir.

 

5.6. İthal Araçlarda Durum (Gümrük Kanunu Farkı)

Eğer araç yurt içinden alınmamış, yurt dışından gümrük muafiyetiyle ithal edilmişse durum çok daha vahimdir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca, ithal edilen engelli aracının usulsüz kullanımı "Kaçakçılık" fiiline yaklaşır. Gümrük vergilerinin tahsilinin yanı sıra, araç müsadere (devlet tarafından el konulması) riskiyle karşı karşıya kalır. Ayrıca Gümrük Kanunu kapsamındaki para cezaları, vergi kanunlarına göre çok daha ağırdır (Verginin 3 katı gibi).

 

SORU 6: 10 Yıl Süre Sınırı Tartışması Nedir? Danıştay'ın Yürütmeyi Durdurma Kararı (2025) Hukuken Ne Anlama Geliyor?

2024-2025 döneminin en önemli hukuki savaşı, ÖTV'siz araç satışındaki süre sınırının 5 yıldan 10 yıla çıkarılması girişimi üzerine yaşanmıştır. Bu konu, "Kazanılmış Haklar" ve "Normlar Hiyerarşisi" açısından ele alınması gereken bir husustur.

 

6.1. İdarenin "10 Yıl" Hamlesi ve Tebliğ

Hazine ve Maliye Bakanlığı, araç alım-satım trafiğini yavaşlatmak amacıyla, ÖTV Kanunu Uygulama Tebliği'nde bir değişiklik yaparak (veya idari bir görüş değişikliğiyle), engelli bireylerin araçlarını satmak için beklemeleri gereken süreyi 5 yıldan 10 yıla çıkarmayı hedeflemiştir. Bakanlık, "5 yılda bir araç alım hakkı veriyoruz ama aracı satmak için 10 yıl beklemelisiniz" şeklinde bir yorum getirmiştir.

 

6.2. Danıştay 7. Dairesi ve Vergi Dava Daireleri Kurulu Kararı

Engelli dernekleri ve bireysel başvurucular, bu düzenlemeyi yargıya taşımıştır. Davacılar, 4760 Sayılı Kanun'un 7. maddesinde açıkça "5 yıl" süresinin yazdığını, bir Bakanlık Tebliği veya Yönetmeliği ile Kanun'un belirlediği sürenin uzatılamayacağını, bunun Anayasa'nın "Verginin Yasallığı" ilkesine aykırı olduğunu savunmuştur.

Danıştay, bu savunmayı haklı bularak 2024 Aralık ve 2025 Ocak aylarında gündeme gelen kararlarıyla Yürütmeyi Durdurma kararı vermiştir.

 

Kararın Hukuki Gerekçesi:

1. Yetki Aşımı: İdare, yasama organının (TBMM) yetkisinde olan "süre belirleme" yetkisini gasp edemez.

2. Öngörülebilirlik: Vatandaş aracını alırken 5 yıl sonra satabileceğini öngörmüştür. Sonradan getirilen 10 yıl kuralı, hukuki güvenlik ilkesini zedeler.

3. Telafisi Güç Zarar: Engellilerin ekonomik ihtiyaç nedeniyle araçlarını satamamaları, telafisi güç zararlar doğurur.

 

6.3. Mevcut Durum (2025 Uygulaması)

Danıştay'ın bu kararı sonrası, 2025 yılında engelli araçlarının satışında ve yeni araç alımında geçerli olan süre sınırı 5 yıl olarak uygulanmaya devam etmektedir.

Pratik Sonuç: Aracını 2020 Ocak ayında alan bir kişi, 2025 Ocak ayında (tam 5 yıl dolunca) aracını ÖTV ödemeden satabilir ve hemen akabinde yeni bir ÖTV'siz araç alabilir. 10 yıl bekleme zorunluluğu şu an için hukuken hükümsüzdür.

 

SORU 7: ÖTV'siz Alınan Araç "Pert" (Ağır Hasarlı) Olursa Süreç Nasıl İşler? Sigorta Ödemesinde Yapılan Kesinti Hukuka Uygun mu?

Araçların kaza veya doğal afet sonucu "Pert-Total" (Tam Hasar) olması durumu, sigorta hukuku ile vergi hukukunun kesiştiği karmaşık bir alandır.

 

7.1. Yeni Araç Alma Hakkı (Mücbir Sebep ve Kaza)

Mevzuat, aracın kullanılamaz hale gelmesini ikiye ayırır:

1. Doğal Afet (Deprem, Sel, Yangın): Araç bu sebeplerle pert olursa, 5 yıl beklemeden ÖTV ödemeden yeni araç alınabilir. Hurdaya ayrılan araç için de geçmişe dönük vergi istenmez.

2. Trafik Kazası: Kaza sonucu pert olma durumunda da, araç hurdaya ayrılırsa (trafikten çekilirse), 5 yıllık süre şartı aranmaksızın yeni araç alım hakkı doğar.

 

7.2. Sigorta Tazminatı ve "ÖTV Kesintisi" Sorunu

Pert olan araç için Kasko şirketi ödeme yaparken şu formülü uygular: Aracın 2. El Piyasa Rayiç Değeri - (ÖTV Tutarı). Sigorta şirketleri, "Biz size aracın vergisiz bedelini öderiz, çünkü siz zaten vergiyi ödemediniz. Vergi dahil ödersek, sebepsiz zenginleşmiş olursunuz" tezini savunur.

 

7.2.1. Yargıtay ve Tahkim Kararları

Bu konu yargıya defalarca taşınmıştır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi içtihadı ve Sigorta Tahkim Komisyonu'nun yerleşik uygulaması şöyledir: "Zarar görenin mal varlığında, kaza olmasaydı bulunacağı durumdan daha fazlası tazmin edilemez.". Yargıtay, engelli bireyin yeni araç alırken de ÖTV ödemeyeceğini, dolayısıyla sigorta şirketinden ÖTV dahil para alırsa haksız kazanç elde edeceğini kabul etmektedir.

 

SORU 8: Engelli Bireyin Vefatı Halinde Mirasçıların ÖTV Yükümlülüğü ve Araç Mülkiyeti Durumu Nedir?

Vefat, 5 yıllık süreyi kesen veya donduran bir durum değildir; ancak miras hukuku kurallarıyla vergi muafiyetini şekillendirir.

 

8.1. Vergisiz Devir (İstisnanın Devamı)

ÖTV Kanunu'nun 15/2-b maddesi gereği, veraset yoluyla intikalde ÖTV aranmaz. Ancak bunun şartı şudur: Aracın mülkiyeti tek bir mirasçıya geçmelidir. Eğer mirasçılar (örneğin eş ve 2 çocuk) aralarında anlaşıp, "Araç tek başına çocuğun üzerine tescil edilsin, diğer haklarımızdan feragat ediyoruz" derlerse, araç o çocuk üzerine geçer ve ÖTV ödenmez. 5 yıllık süre dolana kadar o mirasçı aracı satamaz, satarsa vergiyi öder.

 

8.2. Vergili Devir (Müşterek Mülkiyet veya Satış)

Eğer mirasçılar, "Hepimizin üzerine olsun" (Elbirliği veya Paylı Mülkiyet) derlerse veya aracı 3. bir kişiye satıp parasını bölüşmek isterlerse, aracın o günkü rayiç bedeli üzerinden hesaplanan tüm ÖTV'yi devlete ödemek zorundadırlar. Vefat, vergiyi silmez; sadece tek kişiye intikalde erteler.

 

SORU 9: 2025 Yılında Engelli Araç Tadilat Projeleri, TSE Onayı ve Masraflar Nasıl Hesaplanır?

ÖTV istisnasıyla alınan araçlarda yapılan teknik değişiklikler (tertibat montajı veya sökümü), bürokratik bir maliyet kalemidir. Bu işlemler, yetkili makine mühendisleri tarafından projelendirilmeli ve TSE (Türk Standardları Enstitüsü) tarafından onaylanmalıdır.

 

SORU 10: NELERE DİKKAT ETMEM GEREKİR?

1. Yazılı Taahhütname/Rücu Sözleşmesi: Aracı yasal olarak kullanma hakkı olan 1. Derece yakınlar veya şoför ile araç sahibi (veya vasisi) arasında mutlaka yazılı bir protokol yapılmalıdır. Bu protokolde; "Sürücünün trafik kurallarına uyacağı, aracı şahsi işleri için kullanmayacağı, olası bir usulsüz kullanım tespitinde doğacak vergi ve cezaları şahsen ödemeyi taahhüt ettiği" kayıt altına alınmalıdır. Bu belge vergi dairesine karşı cezayı kaldırmaz ancak engelli bireyin, cezayı ödedikten sonra kusurlu sürücüye rücu etmesini (parayı ondan geri almasını) sağlar.

2. İkametgah Teyidi: Aracı kullanacak oğlunuz/kızınız ile MERNİS ikametgahınızın aynı ilde olup olmadığını e-Devlet'ten kontrol edin.

3. Kasko Poliçesi Denetimi: Kasko yapılırken "Engelli Aracı Klozu"nun ekletilmesini ve pert durumunda "ÖTV dahil ödeme" veya "Muadil araç temini" maddesinin poliçede yer almasını sağlayın.

4. Satış Süresi Hesabı: 5 yıllık sürenin hesabında gün hesabı yapın. Ruhsat tescil tarihinden itibaren tam 5 yıl (365 x 5 gün) dolmadan noter satışı yapılmamalıdır.

5. Trafik Cezalarına İtiraz: Eğer araç, engelli bireyin içinde olduğu bir anda durdurulmuş ancak memur hatasıyla "usulsüz kullanım" tutanağı tutulmuşsa, 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliği'ne itiraz edilmelidir. Kamera kayıtları ve hastane randevu belgeleri delil olarak sunulmalıdır.

Sonuç: 2025 yılı, engelli araç mevzuatında "disiplin" yılıdır. Devlet, istisnayı daraltarak sadece gerçek hak sahiplerine odaklamaktadır.

YASAL UYARI:

Pragma Hukuk & Danışmanlık sitesinde yer alan yazılar, makaleler ve bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır ve hukuki tavsiye veya mütalaa niteliğinde değildir. Mevzuatın değişmesi nedeniyle bilgiler güncelliğini yitirmiş olabilir. Bu nedenle, sitede yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce mutlaka güncel mevzuat teyit edilmeli ve profesyonel bir avukattan hukuki yardım alınmalıdır. Site içeriğindeki olası hatalardan veya eksikliklerden dolayı sorumluluk kabul edilmemektedir.