15 SORUDA ALACAK DAVALARI REHBERİ

Modern hukuk sistemlerinde bireylerin, kurumların ve ticari işletmelerin ekonomik varlıklarını ve mülkiyet haklarını koruyan en temel yargısal mekanizma alacak davalarıdır. Borçlar hukuku, ticaret hukuku, iş hukuku, aile hukuku ve tüketici hukuku gibi dalların usul boyutunu oluşturan bu davalar; karmaşık kurallara, ispat şartlarına ve kesin hak düşürücü sürelere tabidir.

Soru 1: Alacak davası hukuki niteliği itibarıyla nedir ve Türk Hukuku'ndaki temel yasal dayanakları nelerdir?

Alacak davası, taraflar arasındaki hukuki ilişki bağlamında ödenmeyen, eksik ifa edilen veya haksız alıkonulan parasal değerin tahsili için yargı gücüne başvurulmasını ifade eden bir "eda davası" türüdür. Davacı, mahkemeden davalının bir şeyi vermeye veya yapmaya mahkum edilmesini talep eder. Bu davalarda verilen karar icra edilebilir mahiyettedir. Alacağın 3 temel kaynağı vardır: Sözleşmeler, haksız fiiller ve sebepsiz zenginleşme. Maddi hukuk dayanağı Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Türk Medeni Kanunu (TMK) iken; usul hukuku dayanağı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve İcra ve İflas Kanunu'dur (İİK).

Soru 2: Belirsiz alacak davası ile kısmi dava kavramları arasındaki farklar nelerdir?

Bu iki dava türü arasındaki fark, zamanaşımının kesilmesi ve yargılama giderleri açısından kritik öneme sahiptir.

Kısmi Dava (HMK m. 109): Bölünebilir nitelikteki alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği türdür. Zamanaşımı yalnızca talep edilen kısım için kesilir; davanın dışında bırakılan kısım için işlemeye devam eder. Artırım için "ıslah" şarttır.

Belirsiz Alacak Davası (HMK m. 107): Dava açıldığı tarihte alacak miktarının tam olarak belirlenmesinin objektif olarak imkansız olduğu durumlarda açılır. Alacağın tamamı için zamanaşımı davanın açıldığı gün kesilir ve talep artırım dilekçesi ile miktar artırılabilir. Yargıtay, miktarı belirli olan alacaklar için bu davanın açılmasını "hukuki yarar yokluğu" nedeniyle usulden reddetmektedir.

Soru 3: Alacak davalarında görevli mahkeme ayrımı neye göre yapılır?

Görevli mahkeme kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece re'sen incelenir.

Asliye Hukuk Mahkemeleri: Genel görevli mahkemedir; özel kanunlara tabi olmayan ödünç sözleşmeleri ve haksız fiil tazminatları burada görülür.

Asliye Ticaret Mahkemeleri: Davanın ticari sayılabilmesi için her iki tarafın da "tacir" olması ve uyuşmazlığın "ticari işletmeyle" ilgili olması gerekir.

İş Mahkemeleri: İşçi ve işveren arasındaki sözleşmeden doğan tazminat ve ücret davaları ile iş kazası tazminatları burada görülür.

Tüketici Mahkemeleri: Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklara bakar; ancak 2026 yılı (her yıl değişmektedir) Hakem Heyeti parasal sınırı olan 186.000 TL dikkate alınmalıdır.

Aile Mahkemeleri: Mal rejimi tasfiyesi ve nafaka davalarına bakar.

Sulh Hukuk Mahkemeleri: Kira alacağı, tahliye davaları ve izale-i şüyu süreçleri burada görülür.

Soru 4: Genel ve özel yetkili mahkemeler nasıl tespit edilir?

Genel yetkili mahkeme, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Ancak usul hukuku bazı kolaylıklar sağlar:

Sözleşmelerde: Para borçları "götürülecek borçlardan" olduğundan, alacaklının kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir.

Haksız Fiillerde: Haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

İşçi Alacaklarında: İşverenin yerleşim yeri veya işçinin işini fiilen yaptığı yer mahkemesi yetkilidir.

Soru 5: Dava açmadan önce ihtarname göndermek zorunlu mudur?

Kural olarak dava veya icra takibi başlatmak için ihtarname göndermek mutlak bir şart değildir. Ancak; temerrüt faizi işletmek , kira hukukunda tahliye için iki haklı ihtar koşulunu sağlamak ve yazılı vadesi olmayan tüketim ödüncü (borç para) sözleşmelerinde paranın iadesini talep etmek (TBK m. 389) için ihtar çekmek gerekmektedir.

Soru 6: 2026 Yılında hangi alacak davaları dava şartı (zorunlu) arabuluculuk kapsamındadır?

Dava şartı olan arabuluculuğa başvurulmadan açılan davalar usulden reddedilir.

İş Hukuku: Kıdem, ihbar, fazla mesai gibi alacaklar (iş kazaları hariç).

Ticari Uyuşmazlıklar: Bir miktar paranın ödenmesini konu alan ticari davalar.

Tüketici Uyuşmazlıkları: Hakem heyeti sınırını aşan tüketici alacakları.

Kira ve Gayrimenkul: Kira alacağı, tespit, tahliye, izale-i şüyu ve kat mülkiyeti uyuşmazlıkları (1 Eylül 2023'ten beri).

Süreçler iş davalarında 3+1 hafta, ticari davalarda 6+2 hafta içinde sonuçlandırılır.

Soru 7: Arabuluculuk sürecinde uzlaşma veya uzlaşamamanın mali sonuçları nelerdir?

Anlaşamama: Arabulucunun düzenlediği "Son Tutanak" dava dilekçesine eklenmelidir. İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamını öder ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.

Anlaşma: İmzalanan "Anlaşma Belgesi" ilam (mahkeme kararı) niteliğindedir. Anlaşma durumunda arabuluculuk ücreti ödenmesi gerekmektedir.

Soru 8: 2026 yılı genel ve özel zamanaşımı süreleri nasıldır?

Hakim zamanaşımını re'sen dikkate alamaz; davalının bunu ileri sürmesi şarttır.

Genel Zamanaşımı: Bireysel borçlar ve ilamlı alacaklar için 10 yıldır.

Özel Zamanaşımı: Kira, ücret ve eser sözleşmeleri için 5 yıldır.

Haksız Fiil & Sebepsiz Zenginleşme: Öğrenmeden itibaren 2, her halükarda 10 yıldır.

Soru 9: İş hukuku alacaklarında zamanaşımı kuralları nelerdir?

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla mesai alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır.

Soru 10: Aile mahkemelerinde mal rejiminin tasfiyesinde süreç nasıl işler?

Boşanma halinde edinilmiş malların tasfiyesi yapılır; kişisel mallar paylaşıma dahil edilmez. Eşlerin mallar üzerinde ayni hakkı değil, alacak hakkı vardır. Zamanaşımı süresi boşanmanın kesinleştiği tarihten itibaren genel 10 yıllık süreye tabidir.

Soru 11: 2026 Yılı Senetle İspat Sınırı ne kadardır?

HMK m. 200 uyarınca, 2026 yılı itibarıyla 41.000 TL'nin üzerindeki hukuki işlemler senetle (kesin delille) ispat edilmek zorundadır; mahkemede tanık dinletilemez. Ancak e-posta, WhatsApp veya dekont gibi bir "delil başlangıcı" varsa tanık dinletilmesi mümkündür.

Soru 12: Ticari defterlerin delil niteliği hangi şartlara bağlıdır?

Her iki taraf tacir olmalı ve defterlerin noter onayları (açılış/kapanış tasdikleri) süresinde, eksiksiz yapılmış olmalıdır. Davacı sadece davalının defterlerine dayanır ve davalı defterini ibrazdan kaçınırsa, iddia ispatlanmış sayılır.

Soru 13: İtirazın iptali davası ve icra inkar tazminatı nedir?

İlamsız icraya 7 gün içindeki itirazla duran takibin devamı için 1 yıl içinde genel mahkemelerde açılır. Davanın kabulü halinde borçlu, likit olan asıl alacağın en az %20'si oranında icra inkar tazminatı ödemeye mahkum edilebilir.

Soru 14: 2026 yılı dava harçları nasıl hesaplanır?

Nispi harç, dava değerinin binde 68,31'i olarak hesaplanır ve dava açılırken bu tutarın dörtte biri (1/4) peşin alınır. 2026 yılı için belirlenen asgari maktu harç bedeli 732,00 TL'dir. Ayrıca gider avansı ödenmesi gerekmektedir.

Soru 15: İstinaf ve Temyiz Sınırları (2026) ne kadardır?

İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) Sınırı: 50.000 TL.  

Temyiz (Yargıtay) Sınırı: 680.000 TL.

Yargıtay Duruşmalı İnceleme: 1.020.000 TL.

İdari Yargı İstinaf (Vergi/Tam Yargı) Sınırı: 55.000 TL

İdari Yargı Temyiz (Danıştay) Sınırı: 1.660.000 TL

YASAL UYARI:

Pragma Hukuk & Danışmanlık sitesinde yer alan yazılar, makaleler ve bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşımaktadır ve hukuki tavsiye veya mütalaa niteliğinde değildir. Mevzuatın değişmesi nedeniyle bilgiler güncelliğini yitirmiş olabilir. Bu nedenle, sitede yer alan bilgilere dayanarak hareket etmeden önce mutlaka güncel mevzuat teyit edilmeli ve profesyonel bir avukattan hukuki yardım alınmalıdır. Site içeriğindeki olası hatalardan veya eksikliklerden dolayı sorumluluk kabul edilmemektedir. 

Alacak davası, itirazın iptali, zorunlu arabuluculuk, ankara avukat, pragma hukuk, belirsiz alacak davası, işçi alacakları zamanaşımı, arabuluculuk